Nood aan een nieuw begin

Bijgewerkt: apr 16

De quarantaine maatregelen in kader van de COVID19 crisis zijn ondertussen een maand van kracht. En ze zijn sinds vandaag verlengd tot 3 mei. De situatie is ernstig, voor iedereen. Zonet werd ook duidelijk dat festivals en grote evenementen zeker tot het einde van de zomer niet zullen doorgaan. Wat GALM al van bij aanvang in kaart bracht zal realiteit worden. Het is een triest historisch moment voor ons land, dat anders bruist tijdens het culturele hoogseizoen. We voorzien dat het nog lastige maanden worden. Gelukkig staan we klaar voor jullie.


De situatie zorgt al vier weken voor korte nachten en hoge staat van paraatheid bij GALM. Trouwens, dat is zo bij alle andere gildes. Deze week werkten we samen met alle belangenbehartigers voor artiesten aan een document dat overheden moet inspireren tot een uitbreiding van de maatregelen tijdelijke werkloosheid. Die uitbreiding moet er voor zorgen dat de meest precaire kunstenaars onder ons gevonden en geholpen worden. We reiken daarnaast ook een kader aan voor de aanwending van de middelen in het zogenaamde noodfonds. Hieronder het overzicht.


Individuele kunstenaars en kunstwerkers en de COVID-19 crisis in cultuur


We vragen dat zowel de federale maatregelen rond tijdelijke werkloosheid als het Vlaamse Noodfonds zich openstellen voor de situatie van individuele kunstenaars, freelance kunstwerkers, en niet structureel gesubsidieerde vzw’s.


  • Huidige federale maatregelen rond tijdelijke werkloosheid compenseren momenteel nog niet alle door de crisis afgezegde projecten en evenementen van kunstenaars en kunstwerkers omdat ze onvoldoende rekening houden met de specifieke werking van het cultuurveld;

  • Op Commissie Cultuur van 8 april verklaart de minister dat het Noodfonds er enkel is voor de gesubsidieerde culturele sector. Heel wat professionele economische activiteit in het culturele veld gebeurt echter zonder tussenkomst van de op Vlaams niveau gesubsidieerde sector en dreigt daardoor volledig buiten het blikveld te blijven;

  • In beide gevallen wordt de meest kwetsbare groep uit het cultuurveld getroffen: de individuele kunstenaars en - kunstwerkers. Nochtans staat net die groep volgens de visienota van de Minister voortaan centraal in het beleid.


Wat vragen we concreet?


We maken een onderscheid tussen (1) compensatie van verloren lonen en (2) compensatie van niet-recupereerbare kosten en investeringen. Daarnaast vragen we (3) een intern solidariteitsmechanisme tussen kunstenaars en instellingen en (4) het sensibiliseren van de lokale overheden.


  1. Compensatie van verloren lonen via uitbreiding tijdelijke werkloosheidsregeling op federaal niveau voor alle kunstenaars en kunstwerkers die werken met kortlopende contracten (via bijv interim/SBK) die nog niet in voege konden gaan voor 13/03/2020: dus met bevestigde maar nog niet-gecontracteerde engagementen in de lockdown.


  • Gaat om een groep die wel degelijk aan het werk was, met bevestigde en bewijsbare opdrachten, die zij door de lockdown niet meer kunnen uitvoeren.

  • Het tekenen van arbeidsovereenkomsten vlak voor het evenement is standard practice in de culturele sector; artikel 1bis in kunstenaarsstatuut vermeldt expliciet dat opdrachten gegeven kunnen worden zonder arbeidsovereenkomsten. De grens op 13 maart leggen voor een lockdown periode van ettelijke weken en maanden is niet realistisch.

  • Huidige voorwaarde van lange contracten is niet op maat van een groep die met name met korte, vaak dagcontracten werkt voor vele verschillende opdrachtgevers (concertzalen, theaters, exporuimtes, etc.)

  • Zo’n 8.750 kunstenaars en kunstwerkers werken via kortlopende contracten, waaronder ook heel wat gevestigde kunstenaars. 3.000 tot 4.000 onder hen kunnen noch terugvallen op een kunstenaarsstatuut, noch op de gewone werkloosheid (meer info over deze cijfers onderaan) en vallen dus door de mazen van het net. Zelfs met bevestigde tournees, workshops of tentoonstellingen hebben zij geen recht op een uitkering voor deze data.

  • We pleiten voor een oplossing voor deze specifieke groep prioritair in tijdelijke werkloosheid op federaal niveau. Enkel als dit uiteindelijk niet haalbaar zou zijn, moet voor deze 4.000-tal mensen een gelijkaardige vergoeding voorzien worden in het Vlaams Noodfonds (maar dit draagt niet onze voorkeur omdat federale maatregelen hier sneller en stabieler zijn). Een berekening op basis van deze aantallen en bedragen leert ons dat hier dan minimaal 10% van de middelen voor Cultuur in het bredere Noodfonds voor voorzien moet worden.


2. Openstellen van het Vlaamse Noodfonds Cultuur, Media, Sport en Jeugd voor individuele kunstenaars, freelance kunstwerkers en niet structureel gesubsidieerde vzw’s.


  • Een deel van de professionele culturele economie, zeker in specifieke disciplines zoals beeldende kunst en muziek, passeert immers niet via actoren gesubsidieerd op Vlaams niveau. De dans en performance scene opereert dan weer zeer internationaal en ook deze kosten dreigen op het conto van individueel initiatief te blijven.

  • Gesubsidieerde instellingen mogen federale maatregelen rond tijdelijke werkloosheid combineren met steun uit het Vlaamse noodfonds, wij zien niet in waarom individuele kunstenaars en kleine organisaties, vaak nog kwetsbaarder, dit niet zouden mogen doen.

  • Op dit moment zijn hier geen afspraken rond. Wij vragen een volledige uitbetaling omdat uitkoopsommen nu al bijzonder laag zijn en de betaling van kunstenaars ronduit precair, zie onder meer hier. Kunstenaars zijn de hoeksteen van het culturele veld, maar helaas ook financieel het meest kwetsbaar. De Corona-crisis zet dit zonder meer op scherp. Interne solidariteit is nu aan de orde.


3. Wij vragen dat de Vlaamse en federale overheid ook de lokale overheden sensibiliseren om het culturele leven dat gesteund wordt op lokaal niveau (bijv. atelierwerking voor kunstenaars) te helpen om het hoofd bieden tegen deze Corona-crisis, en ook zijn CC’s aanmaant om uitkoopsom-afspraken te volgen.


  • Wat we opvangen via getuigenissen bij ons meldpunt, is dat kunstenaars voor geannuleerde activiteiten wel soms nog een compensatie ontvangen van bepaalde gesubsidieerde receptieve podia (zoals kunstencentra als CAMPO, DeStudio, etc), maar haast nooit van cultuurcentra.


Cijfers samengevat


Verloning

Volgens een berekening van Kunstenpunt naar aanleiding van Loont Passie?, een onderzoek naar de socio-economische positie van kunstenaars, werken 8.750 kunstenaars en kunstwerkers met tijdelijke dagcontracten, waarvan 3.000 tot 4.000 zonder kunstenaarsstatuut, vaak in combi statuten en daardoor vandaag niet meegenomen in federale werkloosheidsmaatregelen. Dit bedrag berekenden we aan de hand van een extrapolatie van cijfers van SBK-kantoren. Heel wat mensen in deze groep hebben evenmin rechten opgebouwd in systeem gewone werkloosheid en moeten dus wachttijden doorlopen, en komen dus écht op 0 voor deze periode.


  • Uit de cijfers van Amplo blijkt dat deze groep gemiddeld 7.276 euro bruto op jaarbasis verdient, bij gemiddeld 5 opdrachtgevers. Het gaat dus om zeer lage lonen.

  • De omvang van deze groep volgens het onderzoek van Kunstenpunt sluit aan bij de analyse van de getuigenissen in het State of the Arts Meldpunt: 32% van al onze (800) respondenten werken met korte contracten via SBK’s, 11% kan daarbij geen gebruik maken van het kunstenaarsstatuut. Als we dit opnieuw extrapoleren op de cijfers van Kunstenpunt, dan komen we uit op een bedrag in lijn met bovenstaande schatting.

  • Uit deze meldpunt-analyse blijken bovendien ook de verschillen tussen disciplines: in podiumkunsten, film/televisie en beeldende kunst werkt respectievelijk 46%, 40% en 26% van de respondenten met tijdelijke contracten. In de podiumkunsten vormt de groep met enkel korte contracten en zonder kunstenaarsstatuut 12%. In beeldende kunst is dat zelfs een zorgwekkende 23%. Dit heeft ook te maken met het feit dat dit statuut voor beeldende kunstenaars haast niet haalbaar is. Zij dreigen dus de zwaarste klappen te krijgen.


Compensatie onkosten


  • De voorwaarde voor de hinderpremie bedrijven en organisaties (4.000 euro) voor volledige sluiting is een minimale tewerkstelling van 1 VTE. Dit is voor niet-gesubsidieerde culturele initiatieven vaak niet haalbaar.

  • Individuele kunstenaars meldden voor de eerste periode van de lockdown over alle statuten heen een gemiddeld verlies van 5.563 euro (mediaan is 3.300 euro). Voor de groep dagcontracters is dit gemiddelde 3.750 euro.


Rechten

Bovenstaande geadviseerde maatregelen (en de cijfers die ze onderbouwen) lopen samen met een vraag om aan rechten gerelateerde verliezen voor rechthebbenden te compenseren. Dat wordt momenteel door de regionale overheden onderzocht. Want die verliezen zullen nu met zekerheid (door het wegvallen van de festivalzomer) oplopen tot een totaal van 13,9 ME verloren auteurs- en naburige rechten (bron van deze cijfers: Unisono).


We houden jullie op de hoogte van belangrijke vorderingen, want elke dag telt op dit moment.


Vier weken...

Vier weken ver zitten we nu in deze crisis. Vier weken van #blijfinuwkot Van impact meten, cijfers analyseren en getuigenissen verzamelen. Van dagelijks onderhandelen met overheden over maatregelen. Van conference calls met collega-muzikanten en andere artiesten. Van zoeken naar alternatieven om muziek en andere expressievormen tot bij mensen te brengen. Van confronterende gesprekken, zingen door ramen. Van nieuwe routines en oud zeer. Vier weken en de wereld ziet er helemaal anders uit. Zeker voor iedereen die werkt in de cultuursector. Zo lijkt het toch. Maar is dat wel zo? Niet helemaal, volgens ons.

Eén realiteit blijft onveranderd. Die van de precaire omstandigheden waarin vele muzikanten en hun collega artiesten moeten leven en werken. Alleen wordt die realiteit voor velen nu plots wel héél erg zicht- en tastbaar. De belangrijkste vraag die we ons dezer dagen stellen is: hoe gaan we van deze crisis een opportuniteit maken?

Getuigenissen

Gisteren publiceerde Wouter Hillaert een kanjer van een artikel met getuigenissen van kunstenaars en cultuurwerkers die ondanks de huidige noodmaatregelen tussen de mazen van het net vallen. Onder hen ook enkele getuigenissen van muzikanten. Hulde aan zij die hun nek uitsteken en hun verhaal durven te vertellen.

We zouden willen zeggen dat we gechoqueerd zijn. Dat de effecten van deze Corona crisis op de Belgische muzikanten scene een eye-opener zijn. Dat de pijnpunten die COVID19 bloot legt nieuw en wellicht tijdelijk zullen zijn. Maar de waarheid is anders. De waarheid is dat Corona een aantal bestaande problematieken nog urgenter dan gewoonlijk op tafel legt. En dat we in het post-corona tijdperk wellicht veel faillissementen en vervroegde fin-de-carrières zullen meemaken. Vijf jaar geleden voorspelden we dat die shock op een dag zou komen. "Ooit zal een grote reddingsoperatie nodig zijn", zeiden we toen.

We maken het nu mee. Als de reddingsoperatie voor muzikanten niet NU begint wordt Corona de crisis teveel.

De crisis teveel

Het ingestorte verdienmodel van de muziekindustrie, wereldwijd. De problematiek van de niet-gereguleerde online platformen die nauwelijks tot geen échte terugverdieneffecten garanderen voor muzikanten. Het systematisch onderbetalen van muzikanten op onze podia, ook de gesubsidieerde. Het 'verlonen' van muzikanten via onkostenregelingen, zonder de opbouw van sociale zekerheid. Meer dan een decennium van harde besparingen op cultuur van onze overheid. Een gebrek aan visie, samenwerking en vooral fondsen voor professionalisering, talentontwikkeling, internationalisering en export. Een veld dat gemakkelijkheidshalve amateurisme in stand houdt vanuit het argument: 'och, professional of amateur zijn, dat ligt dicht bij mekaar.' En dan nu als klap op de vuurpijl een bijna volledig seizoen (en waarschijnlijk tien maanden) van geannuleerde agenda’s en inkomsten.

Gevolg van de cumulatie van al die problemen is een zeer grote precariteit bij duizenden muzikanten in ons land, ook voor gereputeerde muzikanten in ons meldpunt die straks of nu al kunnen gaan aankloppen bij het OCMW. Hier in het oog van de storm, met blik op de getuigenissen en harde van muzikanten, is het soms echt tranen weg bijten. Al jaren zijn we armoede aan het organiseren en verdelen. Omdat we weten dat muzikanten altijd blijven werken. We laten even een muzikant aan het woord.

“De eigenlijke olifant in de kamer is dat je, zelfs als je betaald wordt als professioneel muzikant, eigenlijk heel weinig verdient. Zelfs op gerenommeerde gesubsidieerde podia krijg je maar zo’n 250-300 euro. Als je daarop belastingen betaalt, hou je nauwelijks iets over. Zelfs met een redelijk aantal concerten verdien ik op jaarbasis dus iets tussen 6.000 en 8.000 euro, zowat het leefloon. Ik denk echt dat ik aan doppen méér zou overhouden. De hele paradox is dat het jazzcircuit gewoon te lage vergoedingen biedt om genoeg geld over te houden om belastingen van te betalen én van te leven. Dus doe je het dan maar met KVR’s, maar daar bouw je niets mee op, je kan ook nergens op terugvallen. Zelfstandige worden is helemaal uitgesloten: die sociale bijdragen liggen veel te hoog. Deze hele corona-crisis gooit dat nu als een boemerang in je gezicht, ik ben er echt dagenlang depressief van geweest.”

Deze getuigenis van een jazzmuzikant zegt het allemaal. Of het nu gaat over de jazzscene, over de popscene of de klassieke muziekscene... we're in that same shit together. Het zijn de geluiden die we al veel te lang genegeerd zien worden. Hoe hebben we dat laten gebeuren? Ik sla alvast mea culpa. Al werd GALM vaak verweten dat we alarmistisch waren, bedenk ik vandaag als voorzitter van GALM dat we wellicht nog niet alarmistisch genoeg waren. Eén voornemen maken wij alvast. Deze crisis zal voor ons de aanzet tot een nieuw begin zijn.

Relance & nieuw begin

Zodra Corona uitgefaseerd geraakt zal de cultuursector uit het dal moeten klauteren. Waarschijnlijk zal dat pas kunnen in het voorjaar 2021. Het wordt lastig, maar het kan. Om dat te doen maken muzikanten zelf via PlayRight en Sabam nu al middelen vrij. GALM en een aantal verwante organisaties broeden op nog extra ideeën rond fondsenwerving voor zo'n muziekrelance. En we hopen uiteraard dat het noodfonds van de Vlaamse overheid daar nog zijn nut zal bewijzen.

Het is alleszins duidelijk dat de relance is iets wat we met vereende krachten zullen moeten doen. Muzikanten, managers, bookers, publishers, labels, studio's en beheersvennootschappen zullen nauw moeten samenwerken. Ook de cafees, grote en kleine clubs, festivals, gesubsidieerde podiumhuizen, en de openbare en commerciële omroepen zullen allemaal een plan moeten hebben om veerkrachtig te zijn.

En niet te vergeten: de fans. Zowel particulier als in het bedrijfsleven. We hebben jullie nodig nu, meer dan ooit.

Stilaan tijd?

Laat ons van die relance gebruik maken om dat nieuw begin te realiseren. Wordt dat niet stilaan tijd? Tijd bijvoorbeeld dat er fair practice komt, overal in de muziekpraktijk? Tijd dat er een Belgische vertaling komt van de copyright wetgeving? Tijd dat ervaren managers en bookers in het vak de handen in elkaar slaan voor een sterkere omkadering en strategie? Tijd dat er een structureel muziekfonds komt, als onderbouw voor carrières van muzikanten jong en oud? Tijd dat de bedrijven met een hart voor de muziek in ons durven investeren? Tijd dat we de tax shelter daarvoor mogen benutten? Tijd dat we ambitieus op buitenlandse markten gaan mikken voor onze Belgische muziektoppers? Tijd dat we ondertussen een sterk statuut garanderen, dat muzikanten en hun technici écht beschermt in tijden van nood? Tijd dat belangenbehartigers hun expertise en daadkracht nog slimmer organiseren? En tijd dat we de collectieve spirit van de beheersvennootschappen overal in de muziekpraktijk doortrekken? ... Misschien moeten we van die eeuwige vraagtekens allemaal uitroeptekens maken.

Collectieve uitdagingen vragen een collectieve aanpak. Van iedereen die aan die uitdagingen wil en kan meewerken wil GALM een partner zijn. Want hoe hard de realiteit ook was en is... we geven de muziek niet op. We zullen doorgaan! Verdomd, als dat laatste niet waar is.



Team GALM










301 keer bekeken
GALM vzw

Wil je meer info over ons, stuur dan gerust een mail. 

E-mail: info@galm.be

Telefoon: +32 486 224 828

Adres: Doornenstraat 6, 2800 Mechelen

© 2019 by GALM vzw. Proudly created by musicians |  Terms of Use  |   Privacy Policy